Table of Contents
Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc và phủ sóng rộng rãi của mạng xã hội, “bạo lực ngôn từ” được xem là một trong những vấn nạn không chỉ diễn ra phổ biến ngoài đời thực. Mà còn xuất hiện tràn lan trên không gian ảo, nơi mọi người tự cho mình cái quyền được công kích và chà đạp người khác. Chính vì thế, việc hiểu rõ bạo lực ngôn từ là gì sẽ giúp bạn sớm nhận ra bản thân có phải là nạn nhân của vấn nạn này hay không. Từ đó, giúp bạn tìm ra biện pháp vượt qua nó.
Bạo lực ngôn từ là gì? Đây là hành động sử dụng tiếng nói và ngôn ngữ nhằm xúc phạm, lăng mạ, đe dọa và chỉ trích người khác. Hành vi này thường được thể hiện qua nhiều cách khác nhau như lời nói, văn bản, tin nhắn, hay bất kỳ loại phương tiện nào có công dụng truyền đạt thông tin.
Bạo lực ngôn từ là gì?
Có thể nói, trong xã hội hiện đại, mọi người gần như đã biết sử dụng quyền tự do ngôn luận của mình để biểu đạt ý kiến và nêu lên quan điểm cá nhân. Tuy nhiên, điều đáng nói là có không ít đối tượng lại lạm dụng quyền lợi này như một loại “vũ khí” nhằm tấn công tinh thần và bôi nhọ hình tượng của người khác. Dẫn đến một vấn đề hết sức nghiêm trọng, khiến dư luận bất bình, đó là vấn nạn “bạo lực ngôn từ” trong giao tiếp, lẫn trên không gian mạng.
Vậy bạo lực ngôn từ là gì? “Bạo lực ngôn từ” hay “bạo lực bằng lời nói” có tên gọi thông dụng trong tiếng Anh là “Verbal Abuse”. Thực chất, đây chính là hành vi sử dụng tiếng nói và ngôn ngữ để công kích, bắt nạt, đe dọa, và lăng nhục người khác. Chúng có thể là những câu từ tục tĩu, bẩn thỉu, hoặc lời phê mình, trêu đùa, bỡn cợt mang tính xúc phạm, nhục mạ, nhằm mục đích làm tổn thương tinh thần và hạ thấp giá trị của đối phương. Khiến nạn nhân cảm thấy sợ hãi, căng thẳng và mất đi sự tự tin vốn có.
Bạo lực ngôn từ có những hình thức nào?
Bạo lực ngôn từ thường được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau. Nhưng, dù cho có thể hiện dưới hình thức nào, thì chúng đều có thể gây ra sát thương về mặt tâm lý cho nạn nhân. Cụ thể như sau:
– Đổ lỗi (Blaming): Đây là hành vi sử dụng lời nói để đổ hết mọi tội lỗi lên đầu nạn nhân khi đối phương gặp phải sự thất bại, khó khăn hay tai nạn ngoài ý muốn. Điều này, khiến nạn nhân cảm thấy day dứt, tiêu cực và áy náy.
– Chỉ trích (Criticizing): Là hành vi thốt ra những lời phán xét và đánh giá mang tính chất tiêu cực, chỉ trích hơn là đóng góp xây dựng. Nó khiến nạn nhân trở nên tự ti, mặc cảm về bản thân, làm cho họ luôn có cảm giác mình là người thất bại, đáng xấu hổ.
– Làm nhục (Humiliating): Đây là hành động dùng những từ ngữ thô tục, nhạy cảm, vô văn hóa nhằm lăng mạ, bôi nhọ danh dự, và hạ thấp phẩm giá của người khác. Khiến nạn nhân cảm thấy xấu hổ, tự ti và bị tổn thương lòng tự trọng sâu sắc.
– Đe dọa (Threatening): Hành động sử dụng ngôn từ có tính chất bạo lực, thô tục nhằm cưỡng ép, đe dọa và tạo cảm giác lo sợ cho người khác. Đẩy nạn nhân rơi vào trạng thái sợ hãi và áp lực đến mức không dám phản kháng hay chống trả.
– Thao túng tâm lý (Gaslighting): Đây là cách thức sử dụng lời ăn tiếng nói để người khác hoài nghi về nhận thức, lẫn năng lực của bản thân. Tức là, người thực hiện hình thức này, họ sẽ không ngừng phản biện, phủ nhận. Cùng với đó là đổi trắng thay đen, nói không thành có, nhằm kiểm soát tâm lý và điều hướng suy nghĩ của đối phương.
Nguyên nhân nào gây ra vấn nạn bạo lực ngôn từ?
Thật ra, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hành vi bạo lực ngôn từ, nhưng chủ yếu là xuất phát từ yếu tố môi trường sống và bản tính của họ. Sau đây là một số lý do phổ biến:
– Tâm lý bất ổn: Đa số những người đang đối mặt với các vấn đề liên quan đến tâm lý như lo âu, trầm cảm nặng, hay căng thẳng, tức giận mất kiểm soát. Thì họ thường có khuynh hướng sử dụng lời nói để trấn áp, công kích và tra tấn tinh thần của người khác. Nhằm trút bỏ hết mọi cảm giác bất an và cảm xúc tiêu cực của bản thân.
– Môi trường gia đình: Đối với những người từ nhỏ đã sinh sống trong một gia đình thường xuyên xảy ra nhiều vấn nạn bạo lực bằng hành động, lẫn lời nói. Thì trong quá trình trưởng thành, họ sẽ dần bị lây nhiễm mọi thói hư tật xấu từ mọi người xung quanh.
– Môi trường xã hội: Môi trường bên ngoài xã hội như lớp học, chốn công sở,… cũng ảnh hưởng rất lớn đến tính cách, cảm xúc và cách thức giao tiếp của con người. Tức là, khi một người nào đó thường xuyên sinh hoạt trong một môi trường thiếu hụt khả năng giao tiếp lành mạnh, và có tư duy đi lùi. Thì điều này có thể khiến họ hình thành nên xu hướng thích dùng lời nói hành hạ người khác, để cho giống với số đông, tránh cảm giác lạc loài.
– Do cá nhân: Phần lớn những người thích sử dụng lời nói để tra tấn tinh thần người khác, thường có cái tôi rất cao, họ không bao giờ mong muốn bản thân thua kém bất kỳ ai. Vì thế, việc họ thể hiện hành vi bạo lực bằng ngôn từ là nhằm chứng tỏ quyền lực và kiểm soát toàn bộ tâm lý, lẫn cảm xúc của đối phương, bởi hành động này có thể mang tới cho họ cảm giác thỏa mãn và hài lòng.
Những biểu hiện của việc bị bạo lực ngôn từ
Trên thực tế, bạo lực ngôn từ thường thể hiện bằng nhiều cách thức khác nhau, chứ không nhất thiết chỉ là lời nói, nó có thể là văn bản, tin nhắn hoặc bất cứ phương tiện nào có công dụng truyền tải thông tin. Chưa kể, ngoài hành vi chửi rủa, la mắng, hay tỏ ra cáu gắt, hung hăng. Thì “Verbal Abuse” còn được che đậy kín đáo dưới lớp vỏ bọc hoàn hảo của sự quan tâm, kiểm soát thái quá. Khiến nạn nhân khó phân biệt được đâu là lời nói chân thành. Đâu là lời nói giả tạo và độc hại.
Vậy nên, nếu bạn muốn sớm nhận biết mình có phải là nạn nhân của Verbal Abuse hay không trong công việc, lẫn các mối quan hệ tình cảm. Thì bạn có thể dựa vào những dấu hiệu nhận diện cơ bản sau đây:
– Họ nhiều lần định tội hay đổ lỗi cho bạn một cách vô cớ, không rõ lý do.
– Họ luôn phủ nhận và bác bỏ mọi ý kiến đóng góp và công sức của bạn, khiến bạn nghi ngờ về năng lực của bản thân.
– Khi bạn làm điều gì đó khiến họ cảm thấy khó chịu, không hài lòng, họ liền chì chiết, chỉ trích và miệt thị bạn bằng những lời lẽ thậm tệ.
– Nếu bạn có ý định rời đi, họ sẽ luôn miệng hâm dọa và gây nguy hại đến sự an toàn của bạn.
– Giữa chốn đông người, hay kể cả lúc có sự hiện diện của người thân, bạn bè, họ cũng không ngần ngại thốt ra những câu từ phỉ báng, xỉ nhục, nhằm chà đạp và làm tổn hại đến phẩm chất, danh dự của bạn.
– Khi bạn vô tình mắc phải sai lầm, hay gặp thất bại, họ liền chế nhạo, chê bai, châm chọc không tiếc lời, khiến bạn mất đi sự tự tin, động lực và cảm thấy bản thân là người có lỗi, vô dụng.
– Họ thường sử dụng những lời hoa mỹ, bay bổng, để dễ dàng thao túng tâm lý và kiểm soát quyền tự do, riêng tư của bạn. Họ khiến bạn có cảm giác ngột ngạt, tù túng và gò bó.
Bạo lực ngôn từ gây ra những hậu quả gì?
Nhiều người cứ mặc nhiên cho rằng lời nói là vô giá trị và không gây sát thương về mặt thể xác như những hành động tra tấn, hành hạ, nên bản thân muốn nói gì cứ nói, miễn sao không làm hại tính mạng người khác là được. Đây là một quan điểm hết sức sai lầm và tai hại mà chúng ta cần loại bỏ nó ngay ra khỏi suy nghĩ.
Bởi lẽ, bạn nên biết rằng, hành vi phát ngôn thiếu chuẩn mực, vượt ra khỏi khuôn khổ đạo đức chính là một loại “vũ khí” vô hình, không chỉ gây tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Mà còn làm ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và cả đời sống sinh hoạt của người khác. Cụ thể những hệ lụy mà nó mang lại như sau:
– Nạn nhân có thể gặp phải nguy cơ mắc chứng bệnh trầm cảm nặng do thường xuyên hứng chịu những lời lẽ lăng mạ, dọa nạt và xúc phạm từ người khác.
– Đẩy nạn nhân rơi vào trạng thái lo sợ, căng thẳng triền miên, khiến cho thể chất lẫn tinh thần của họ suy giảm trầm trọng.
– Những ngôn từ coi thường, nhục mạ và chỉ trích tiêu cực, sẽ khiến nạn nhân bị tổn thương lòng tự trọng, làm họ trở nên tự ti, mặc cảm và xấu hổ về bản thân.
– Hành vi Verbal Abuse sẽ gây ra cho nạn nhân vô vàn nỗi đau về mặt tinh thần. Điều này, thôi thúc họ lạm dụng bia rượu, và các chất kích thích, gây ảo giác, để quên đi mọi niềm đau và sự thống khổ. Lâu dài, có thể làm ảnh hưởng đến thần kinh não bộ của họ.
– Việc thường xuyên đối mặt với vấn nạn Verbal Abuse, sẽ làm cho nạn nhân sinh ra cảm giác sợ hãi việc tiếp xúc với con người và môi trường bên ngoài. Khiến họ chỉ muốn giam lỏng bản thân trong không gian kín, không dám bước chân ra khỏi nhà.
– Những người có tâm lý yếu, khi liên tục hứng chịu vô số ngôn từ nhục mạ, chì chiết, miệt thị, đe dọa, họ sẽ cảm thấy tuyệt vọng và dần đánh mất lý trí. Điều này, thôi thúc họ tìm đến cái chết, nhằm giải thoát bản thân ra khỏi “vũng bùn” tăm tối.
Cách ứng phó và vượt qua Verbal Abuse ra sao?
Đúng là ai trong số chúng ta cũng có quyền tự do bày tỏ ý kiến và quan điểm cá nhân ở bất kỳ nơi đâu. Tuy nhiên, bạn cần nhớ rõ, “tự do” nhưng phải có khuôn khổ và phạm vi cho phép, chứ không phải tùy ý phát ngôn theo sở thích và cảm tính, để thỏa mãn sự ích kỷ của bản thân.
Chính vì vậy, khi gặp phải những người thích bạo lực bằng ngôn từ trong giao tiếp, bạn cần mạnh mẽ ngăn chặn, đừng cho họ có cơ hội lợi dụng quyền tự do ngôn luận cá nhân, để xúc phạm và phỉ báng bạn. Sau đây là những giải pháp có thể giúp bạn ứng phó và xử lý vấn nạn này:
– Nhận biết dấu hiệu: Trước tiên, bạn cần đánh giá lại các mối quan hệ xung quanh, để xem có xuất hiện dấu hiệu của Verbal Abuse hay không. Đồng thời, bạn cần hết sức chú ý đến những câu nói và hành động khiến bạn cảm thấy như bị coi thường, và phân biệt đối xử. Điều này, sẽ giúp bạn khoanh vùng được các đối tượng có tính cách và suy nghĩ độc hại, cực đoan.
– Đặt ra ranh giới: Khi đã xác định rõ các đối tượng bị gắn “red flag”, tức “cờ đỏ”. Thì lúc bấy giờ, điều bạn cần làm là hãy đặt ra ranh giới và giữ khoảng cách nhất định với họ. Đừng để đối phương dùng lời lẽ lấn át tâm trí và thao túng bạn. Hãy mạnh dạn yêu cầu họ dừng lại hành vi tiêu cực và chấn chỉnh lại cách ăn nói nếu muốn tiếp tục duy trì mối quan hệ.
– Hạn chế gần gũi: Nếu họ vẫn cố tình vi phạm những nguyên tắc mà bạn đã đề ra. Thì bạn cần có động thái cứng rắn, quyết liệt và mạnh mẽ hơn. Bạn nên thẳng thừng từ chối các cuộc gặp mặt không cần thiết và hạn chế tiếp xúc, trò chuyện cùng với họ.
– Chấm dứt mối quan hệ: Trường hợp, bạn đã nhắc nhở và khuyên ngăn hết lời, nhưng đối phương cứ “tính nào tật đó”, không chịu ăn năn hối cải. Thì tốt hơn hết, bạn nên tìm cách chấm dứt mối quan hệ này càng sớm càng tốt. Không nên bi lụy níu kéo, và cũng đừng dại dột tin rằng họ sẽ thay đổi.
Nói tóm lại, việc sử dụng lời nói nhằm tấn công và nhục mạ người khác là một hành vi tiêu cực, độc hại, cần lên án và ngăn chặn kịp thời, để bảo vệ sức khỏe thể chất lẫn đời sống tinh thần của mỗi cá nhân trong xã hội. Vậy nên, Love18 mong rằng, sau khi hiểu rõ khái niệm, biểu hiện cũng như hậu quả của bạo lực ngôn từ là gì, bạn sẽ biết cách ứng phó và thoát ra khỏi vấn nạn này.
